ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ГОСПИТАЛИЗАЦИИ ПО МОЧЕКАМЕННОЙ БОЛЕЗНИ ТУРКЕСТАНСКОЙ ОБЛАСТИ ЗА 2014–2023 ГОДЫ

J.J. Nakipova; K.K. Karimbayev; N.S. Nurdinov; E.J. Konakbayev; J.M. Aşirbayeva; A.E. Oşibayeva; E.N. Tulejanov; N.O. Nakisbekov; D.N. Ustimirov; İ. Dursun

doi:10.34921/amj.2026.1.026

Müəlliflər

J.J. Nakipova Xoca Əhməd Yəsəvi adına Beynəlxalq Qazax-Türk Universitetinin Klinik və Diaqnostik Mərkəzi
K.K. Karimbayev Xoca Əhməd Yəsəvi adına Beynəlxalq Qazax-Türk Universiteti
N.S. Nurdinov Xoca Əhməd Yəsəvi adına Beynəlxalq Qazax-Türk Universiteti
E.J. Konakbayev Xoca Əhməd Yəsəvi adına Beynəlxalq Qazax-Türk Universiteti
J.M. Aşirbayeva Xoca Əhməd Yəsəvi adına Beynəlxalq Qazax-Türk Universiteti
A.E. Oşibayeva Xoca Əhməd Yəsəvi adına Beynəlxalq Qazax-Türk Universiteti
E.N. Tulejanov Xoca Əhməd Yəsəvi adına Beynəlxalq Qazax-Türk Universiteti
N.O. Nakisbekov Damu Management MMC
D.N. Ustimirov Damu Management MMC
İ. Dursun Erciyes University

DOI

https://doi.org/10.34921/amj.2026.1.026

Açar sözlər

urolitiaz, epidemiologiya, profilaktika, hospitalizasiya, ictimai səhiyyə

Xülasə

Məqalədə 2014-2023-cü illər ərzində qeydə alınmış 36 992 hospitalizasiya məlumatı əsasında Türküstan bölgəsində sidik daşı xəstəliyinin epidemioloji xüsusiyyətlərinin təhlilinə dair məlumat təqdim edilmişdir. Tədqiqat stasionar xəstələrin milli elektron reyestrinin məlumatları əsasında aparılmış və ICD-10 üzrə diaqnostik strukturun, həmçinin xəstələrin yaş, cinsiyyət, yaşayış yeri və hospitalizasiyanın xarakterinə görə bölgüsünün qiymətləndirilməsini əhatə etmişdir. Hospitalizasiyanın əsas səbəbləri xronik obstruktiv pielonefrit (N11.1) və daş mənşəli hidronefroz (N13.2) olmuşdur. Xəstələrin böyük əksəriyyəti 50 yaşdan yuxarı şəxslərdən ibarət olsa da, uşaqlarda xəstəliyin iltihabi formaları üstünlük təşkil etmişdir. Aydın ərazi fərqləri müəyyən edilmişdir: şəhər əhalisində hidronefroz və sidik axarının daşları (N20.1) daxil olmaqla obstruktiv formalar daha tez-tez aşkarlanmış, kənd əhalisində isə aşağı sidik yollarının daşları (N21.8, N21.9) daxil olmaqla iltihabi və qarışıq klinik gedişlər üstünlük təşkil etmişdir. Təcili hospitalizasiyalar əsasən kəskin və ağırlaşmış hallarla, xüsusilə hidronefroz, sidik axarının daşları və böyrək sancısı ilə əlaqəli olmuşdur. Alınmış nəticələr sidik daşı xəstəliyinin regional səhiyyə sistemi üçün əhəmiyyətli yük yaratdığını göstərir və ərazi və yaş xüsusiyyətlərini nəzərə alan fərdiləşdirilmiş profilaktika və erkən aşkarlama yanaşmalarının zəruriliyini vurğulayır.